Mua tổ ong dú theo cặp: vì sao nên có tổ dự phòng

Người mới nuôi ong dú nên mua hai tổ cùng lúc thay vì một, vì tổ thứ hai là chỗ dựa khi tổ kia mất chúa, suy quân hay bị kiến phá. Có hai tổ, người nuôi còn có cái để so sánh: tổ nào khác thường sẽ lộ ra ngay khi đặt cạnh tổ còn lại. Mua một tổ vẫn hợp lý trong vài trường hợp, nhưng nên biết rõ mình đang chấp nhận rủi ro gì.

Vì sao một tổ duy nhất là thế đứng chênh vênh

Đàn ong dú sống quanh một con chúa. Khi chúa già, chết hoặc bị hại trong lúc vận chuyển, đàn có thể tự tạo chúa mới nếu còn mụt chúa hoặc buồng con đủ non. Nhưng không phải lần nào cũng may như vậy. Trong tuần đầu sau khi chở tổ về, ong còn bỡ ngỡ chỗ mới, quân đi kiếm ăn ít, đàn yếu hơn lúc ở trại. Nếu trúng vào lúc này mà mất chúa, một tổ duy nhất sẽ teo dần mà người nuôi không có gì trong tay để can thiệp.

Người mới lại thường không đọc được dấu hiệu sớm. Cửa tổ thưa ong vì trời âm u hay vì đàn đang suy? Bầu mật vơi vì đang mùa ít hoa hay vì bị cướp? Khi chỉ có một tổ, không có gì để đối chiếu, nên chuyện thường chỉ lộ ra khi đã muộn.

Tổ thứ hai làm được những gì

Làm thước đo để so sánh

Đây là lợi ích người mới hay bỏ qua nhất. Hai tổ cùng nguồn, cùng ngày về, đặt cách nhau vài mét sẽ phản ứng gần giống nhau với thời tiết và nguồn hoa. Buổi sáng nắng đẹp mà tổ A ong ra vào tấp nập, tổ B lác đác vài con, thì vấn đề nằm ở tổ B chứ không phải ở trời. Chỉ một phép so đơn giản như vậy đã giúp người nuôi mở thùng kiểm tra sớm hơn cả tuần.

Nguồn cứu khi một tổ mất chúa

Tổ mất chúa có thể được cứu theo hai hướng: nhập vào tổ còn khoẻ, hoặc chuyển sang một phần buồng con non có mụt chúa từ tổ khoẻ để đàn tự nuôi chúa mới. Cả hai cách đều cần một tổ khác đang ổn. Không có tổ thứ hai thì người nuôi chỉ còn cách đi mua thêm, mà lúc đó đàn hỏng đã mất thêm nhiều quân.

Bổ sung khi đàn suy

Sau một đợt kiến tấn công hay mưa dầm dài, một tổ có thể hụt mật dự trữ. Tổ còn lại, nếu dư, có thể chia bớt một ít bầu mật nguyên vẹn đặt gần đàn yếu. Việc này cần làm nhẹ tay và không nên lặp lại nhiều, nhưng đó là một lựa chọn mà người chỉ có một tổ không hề có.

So sánh nhanh: mua một tổ và mua hai tổ

Chọn cặp tổ thế nào cho đúng

1. Cùng một nguồn: hai tổ lấy từ cùng một trại, cùng vùng nuôi, quen cùng kiểu khí hậu. Mua mỗi nơi một tổ thì khó so, vì hai đàn khác nhau từ gốc.
2. Cùng độ mạnh: nhờ người bán mở thùng cho xem cả hai. Tổ nào cũng nên có chúa đang đẻ, buồng con nhiều lứa, bầu mật và bầu phấn còn dư. Đừng nhận một tổ mạnh kèm một tổ «bù» vừa tách.
3. Giao cùng ngày: chở chung một chuyến, đặt lên giàn cùng buổi chiều, để hai đàn trải qua cùng điều kiện ngay từ đầu.
4. Đặt cách nhau vừa phải: đủ xa để ong không lạc cửa, thường vài mét và cửa tổ quay hơi khác hướng; đủ gần để một lần đi vườn xem được cả hai.
5. Đánh dấu riêng: sơn một vạch màu hay buộc một sợi dây khác màu lên mỗi thùng, ghi nhận xét theo từng thùng để sau này còn so.

Muốn hiểu kỹ cách nhìn một tổ trước khi trả tiền, có thể đọc thêm các bài trong mục Chọn mua tổ ong dú.

Khi nào mua một tổ vẫn hợp lý

Không phải ai cũng cần bắt đầu bằng hai tổ. Mua một tổ vẫn là lựa chọn hợp lý khi:

• Nhà ở gần trại bán giống, gặp chuyện có thể chạy sang hỏi và mua bổ sung trong ngày.
• Mục đích là học quan sát, chưa tính chuyện mật, và chấp nhận rằng tổ có thể không qua được.
• Chỗ đặt thùng quá hẹp, chỉ đủ an toàn cho một thùng; nhồi thêm thùng thứ hai vào chỗ nắng gắt hay ẩm thấp còn hại hơn.
• Đã có người quen nuôi gần đó, sẵn lòng hỗ trợ khi tổ có chuyện.

Trong những trường hợp này, nên hỏi trước người bán xem nếu tổ mất chúa trong tháng đầu thì họ có hỗ trợ gì không, và ghi rõ điều đó lại.

Những hiểu lầm hay gặp khi mua theo cặp

«Hai tổ thì gấp đôi mật»

Mục đích của tổ dự phòng không phải mật. Năm đầu, cả hai tổ đều nên được để yên cho mạnh lên, thu ít hoặc không thu. Coi tổ thứ hai là bảo hiểm, đừng coi là nguồn thu.

«Mua ba bốn tổ cho chắc»

Người mới mà nhận quá nhiều tổ cùng lúc thường không đủ thời gian quan sát kỹ từng thùng. Hai tổ là con số dễ theo dõi; khi đã quen tay, nhân lên bằng cách tách từ chính đàn mình.

«Tổ dự phòng thì lấy tổ rẻ, tổ yếu»

Một tổ yếu không cứu được ai, có khi còn là tổ cần được cứu trước. Cặp tổ chỉ phát huy tác dụng khi cả hai đều khoẻ.

Lời khuyên từ trại

Ở vùng Trảng Bàng, mùa khô nắng gắt và mùa mưa ẩm kéo dài đều là thử thách cho đàn mới chuyển nhà. Kinh nghiệm của trại là người mới nên nhận hai tổ cùng lô, đặt cạnh nhau và ghi chép song song trong một tháng đầu; chỉ riêng việc so hai cửa tổ mỗi sáng đã giúp phát hiện sớm phần lớn trục trặc. Trại Ong Quý vẫn giữ tổ giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; khi chọn tổ, cứ hỏi xem cả hai thùng và hỏi về lịch sử đàn trước khi nhận. Nếu muốn ghi chép từng thùng gọn hơn, có thể dùng app quản lý đàn.

Câu hỏi thường gặp