Một hũ mật ong dú Ong Quý đi qua những khâu nào

Một hũ mật ong dú Ong Quý đi qua sáu khâu trước khi tới tay người dùng: vùng nuôi riêng ở Trảng Bàng, hồ sơ theo dõi từng đàn, thu chọn lọc, lọc thô không gia nhiệt, đóng hũ theo lô và giao thẳng từ trại. Điều quan trọng không phải là có bao nhiêu khâu, mà là khâu nào cũng để lại một dấu vết ghi được, nên khi cầm một hũ có mã lô, trại lần ngược được tới những đàn đã cho ra nó.

Bài này kể lại hành trình đó theo đúng thứ tự công việc ở trại, kèm những chỗ dễ làm sai và lý do trại chọn cách làm chậm hơn. Người mua đọc xong sẽ biết nên hỏi gì khi muốn biết hũ mật mình đang cầm từ đâu ra, còn người làm trại nhỏ có thể lấy đó làm khung cho riêng mình.

Khâu đầu tiên nằm ở chỗ đặt thùng, không nằm ở hũ

Người ta hay nghĩ chất lượng mật được quyết định lúc thu hay lúc lọc. Thật ra phần lớn đã được quyết định từ lúc chọn chỗ đặt thùng. Ong dú bay kiếm ăn trong một bán kính ngắn quanh tổ, ngắn hơn nhiều so với ong mật thường. Vậy nên cây gì mọc quanh giàn, vườn bên cạnh có phun thuốc hay không, mương nước có sạch hay không, tất cả đi thẳng vào bọc mật.

Ở Trảng Bàng, vùng nuôi của trại được giữ trong một khu cố định, có cây ăn trái, hàng rào cây bụi và cỏ hoa ven bờ, và tránh sát các khu canh tác phun thuốc định kỳ. Khi đã đặt thùng ở đâu thì vị trí đó được ghi lại, không dời lung tung theo mùa. Đây là chỗ khác với cách nuôi di chuyển: dời đàn theo mùa hoa có thể ra nhiều mật hơn, nhưng mật mỗi đợt lại mang một vùng khác, khó nói chắc nó từ đâu.

Cái giá của cách làm này là sản lượng không đều. Có tháng hoa thưa, đàn chỉ đủ nuôi quân, trại chấp nhận không thu. Người mua đôi khi hỏi sao có lúc hết hàng, câu trả lời nằm ở đây: không có mật thì không có lô, và trại không đi gom mật chỗ khác cho đủ đơn.

Với người mua, điều nên nhớ là một trại nói được thùng của mình nằm ở đâu, cạnh vườn gì, cách khu phun thuốc bao xa, thì trại đó có thể truy xuất. Trại chỉ nói chung chung kiểu mật rừng, mật thiên nhiên mà không chỉ được chỗ, thì mã lô in trên hũ cũng khó mà có nghĩa.

Hồ sơ đàn: ghi gì để sau này còn lần ngược được

Mỗi thùng một mã riêng. Mã gắn trên thùng và trong phần mềm quản lý trại, không đổi khi đàn được tách hay dời giàn. Đàn con tách ra nhận mã mới và ghi rõ tách từ đàn nào.

Ngày vào đàn. Đàn bắt về, mua về hay tách ra đều có ngày bắt đầu. Đàn mới chưa ổn định thì chưa đưa vào danh sách được thu.

Vị trí giàn. Ghi khu, dãy, tầng. Nhờ vậy khi một góc vườn có chuyện, ví dụ hàng xóm phun thuốc, trại biết ngay những thùng nào nằm trong vùng ảnh hưởng.

Các lần kiểm tra. Mỗi lần mở thùng ghi ngắn: quân đông hay thưa, có đĩa con mới không, bọc mật đầy hay vơi, có kiến, ruồi hay mốc không.

Sự cố và cách xử lý. Đàn bị cướp mật, bị kiến tấn công, phải cho ăn bổ sung lúc khan hoa, tất cả đều được ghi. Đàn đã phải cho ăn đường trong mùa khan thì mật của đợt sát đó không đưa vào lô.

Các đợt thu. Ngày thu, ước lượng lượng mật lấy ra, người thu. Từ đây mới nối được đàn với lô.

Ghi ngay tại giàn. Ghi bằng điện thoại ngay lúc làm, không để tối về nhớ lại. Cái gì ghi sau vài giờ thường sai ở chi tiết, mà truy xuất lại chết ở chi tiết.

Một người chịu trách nhiệm một khu. Hai người cùng ghi một thùng hay sinh ra hai bản khác nhau. Chia khu rõ ràng thì sổ sạch hơn.

Không xoá lịch sử. Đàn chết hay bị loại thì đánh dấu đã ngừng, không xoá. Lô cũ vẫn có thể cần tra tới đàn đó.

Ảnh khi cần. Chụp bên trong thùng ở những lần đáng chú ý giúp người khác trong trại hiểu ngay tình trạng mà không phải mở lại.

Đối chiếu định kỳ. Cuối mỗi tháng đếm lại số thùng thật ngoài vườn với số trong sổ. Lệch là phải tìm cho ra, không để dồn.

Thu chọn lọc và lọc thô: hai khâu dễ làm ẩu nhất

Ở trại, chỉ đàn đã kín bọc mật mới được thu, và chỉ lấy phần bọc mật. Khối tổ con, nơi có trứng và ấu trùng, để nguyên. Lý do đơn giản: lấy đụng vào tổ con thì mật lẫn dịch tổ, có mùi lạ, mà đàn cũng mất sức, mấy tháng sau mới hồi. Thu như vậy chậm hơn và ít mật hơn mỗi lượt, nhưng đàn còn cho được nhiều lượt.

Mật lấy ra đi vào dụng cụ sạch, khô, có nắp. Mật ong dú vốn đã nhiều nước, nên chỉ cần dụng cụ còn ướt hay để mở nắp trong không khí ẩm là mật hút thêm hơi nước, dễ lên men mạnh hơn. Các đợt mưa dầm, trại tránh thu vào buổi chiều ẩm, ưu tiên buổi sáng khô ráo.

Sau đó là lọc thô, để loại vụn sáp, xác ong và tạp chất. Trại không đun, không cô đặc mật bằng nhiệt. Đun thì mật sánh hơn, để được lâu hơn, nhìn giống mật ong thường hơn, nhưng vị chua thanh và mùi thơm đặc trưng mất đi phần lớn, đồng thời làm hỏng những thành phần vốn nhạy với nhiệt trong mật. Mật ong dú làm theo kiểu này sẽ có lớp bọt nhẹ hoặc hơi gas khi mở nắp, đó là đặc điểm của mật sống chứ không phải lỗi.

Chỗ dễ làm ẩu nhất là trộn mật của đàn đã thu hôm nay với phần còn dư từ đợt trước cho đủ một mẻ. Ở trại, mẻ nào ra mẻ đó. Phần dư quá ít không đủ một lô thì để riêng, dùng trong nhà hoặc làm mẫu nếm, không đổ chung vào lô sau.

Đóng hũ theo lô và giao tới tay người dùng

Lô là một đợt thu. Cùng một mã lô nghĩa là cùng một đợt thu từ một nhóm đàn đã ghi rõ, đóng trong cùng một đợt. Không phải tên một loại sản phẩm.

Ghi dung tích và mã lô trên hũ. Hũ 100ml, 200ml, 500ml đều có nhãn ghi dung tích và lô. Mã lô là sợi dây nối hũ về sổ của trại.

Hũ thuỷ tinh, nắp kín. Thuỷ tinh không ám mùi, không thấm, nhìn được màu mật bên trong. Lý do chọn thuỷ tinh có một bài riêng trên trang này.

Để chừa khoảng trống nhỏ. Mật sống vẫn có hơi, đóng đầy sát nắp dễ bị đẩy rỉ. Khoảng trống quá lớn lại để nhiều không khí ẩm bên trong.

Giữ mẫu của mỗi lô. Trại giữ lại một ít mật của mỗi lô. Có khách phản ánh mùi vị thì có mẫu gốc để so, không phải đoán.

Cất mát trước khi giao. Hũ đã đóng được cất nơi mát, tránh nắng. Mùa nóng ở Tây Ninh, để hũ trong phòng nóng vài ngày là mật đã đổi vị.

Đặt trực tiếp trên website. Khách đặt trên ongquy.com, chuyển khoản bằng mã VietQR, đơn có xác nhận qua email. Không qua đại lý trung gian nên trại biết hũ nào đi tới đâu.

Giá công khai. Hũ 100ml 290.000đ, 200ml 580.000đ, 500ml 1.450.000đ. Giá đi theo dung tích, không chia hạng mật theo kiểu nói miệng.

Đóng gói chống va và chống nóng. Hũ được bọc riêng, chèn kín thùng. Giao xa mùa nắng thì nên nhận hàng ngay, đừng để thùng nằm ngoài nắng.

Hỏi mã lô khi cần. Người mua muốn biết lô của mình thu khi nào, từ khu nào, cứ nhắn mã lô cho trại. Đó là việc trại làm được nhờ năm khâu phía trước.

Phản hồi được ghi lại theo lô. Khách nói mật chua hơn, loãng hơn hay sủi nhiều hơn lần trước, trại ghi vào lô đó. Nhiều phản hồi giống nhau ở một lô là tín hiệu xem lại cả đợt thu.

Truy xuất làm được gì, và không làm được gì

Nói cho công bằng, truy xuất theo lô không phải phép màu. Nó trả lời được câu hỏi hũ mật này thu ở đâu, khi nào, từ những đàn nào, đàn đó có sự cố gì trong thời gian trước khi thu. Nó giúp khoanh một lỗi vào đúng lô thay vì nghi ngờ cả kho. Đó là phần làm được.

Phần không làm được cũng nên nói rõ. Truy xuất không cho biết từng con ong đã hút hoa của cây nào, vì ong bay qua cả vườn hàng xóm. Nó không thay cho kiểm nghiệm: sổ ghi chép chỉ chứng minh quy trình, còn trong mật có gì thì phải gửi mẫu tới phòng thử nghiệm mới nói được bằng con số.

Truy xuất cũng chỉ tốt bằng người ghi. Một ngày bận rộn quên ghi một lần thu là có một khoảng trống. Vì vậy trại coi việc ghi là một phần của việc thu, không phải việc giấy tờ để sau. Ai thu thì người đó ghi, ghi ngay tại giàn.

Với người mua, cách hiểu đúng là: mã lô là lời cam kết rằng trại biết hũ mật này từ đâu ra và sẵn sàng trả lời khi được hỏi. Nó không phải con dấu bảo đảm tuyệt đối, và trại nào nói truy xuất của mình biết hết mọi thứ thì nên hỏi lại cho kỹ.

Câu hỏi thường gặp