Bên trong thùng ong dú: bọc trứng và bọc mật

Cấu trúc bên trong một thùng đang khoẻ: cụm bọc trứng ở giữa, bọc mật và phấn bao quanh.

Video quay tại trang trại ong dú Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh). Xem thêm các video khác trong chuyên mục Video tại trại.

Ba thứ nhìn thấy khi mở thùng

Một tổ ong dú nhìn từ trên xuống lần đầu khá rối: một khối màu nâu ở giữa, xung quanh là những bọc tròn lớn nhỏ, tất cả dính vào nhau bằng keo sẫm màu. Thật ra có thể chia làm ba loại, và mỗi loại có vai trò riêng.

Khối trứng

• Vị trí: thường ở giữa thùng, được bao một lớp màng sáp mỏng như vỏ bọc.
• Hình dạng: nhiều ô nhỏ đều nhau, xếp thành cụm hoặc thành tầng tuỳ loài.
• Màu: nâu nhạt tới nâu sẫm; ô mới và ô cũ khác màu.
• Độ cứng: mỏng, giòn, rất dễ vỡ.

Đây là tương lai của đàn. Gần như mọi thao tác đều phải tránh chạm vào khối trứng.

Bọc mật

• Vị trí: thường xếp ở rìa, góc thùng, xa khối trứng hơn.
• Hình dạng: bọc tròn hoặc bầu dục, to hơn ô trứng nhiều.
• Cảm giác: bọc đầy hơi căng, khi chạm nhẹ thấy mềm và có chất lỏng bên trong.
• Dấu hiệu: bọc đã được ong bịt kín là bọc đầy, mật đã «chín» hơn.

Bọc phấn

• Vị trí: thường gần khối trứng hơn bọc mật — ong cần phấn để làm thức ăn cho ô trứng.
• Hình dạng: tương tự bọc mật, đôi khi nhỏ hơn.
• Bên trong: phấn hoa nén, sệt, màu vàng, cam, nâu; vị chua và hơi đắng.
• Cảm giác: chắc hơn, không lỏng như bọc mật.

Vì sao phân biệt đúng là việc sống còn

Khi thu mật: lấy nhầm bọc phấn là đàn mất nguồn thức ăn cho ấu trùng; mật lẫn phấn thì đục, chua gắt, lên men nhanh. Lấy chạm vào khối trứng là mất ong non.

Khi đọc sức khoẻ đàn: nhiều bọc phấn đầy nghĩa là đàn đang nuôi quân tốt; bọc mật nhiều là dự trữ dồi dào. Bọc rỗng, bọc thủng nhiều là đàn đói hoặc đã bị cướp.

Khi tách đàn: phần chia sang thùng mới phải có cả khối trứng, bọc mật và bọc phấn — thiếu một là đàn con khó sống.

Người mới nên xem vài lần cùng người có kinh nghiệm, nghe chỉ từng loại bọc, trước khi tự thu mật lần đầu.

Lớp keo bao quanh — phần thứ tư hay bị bỏ qua

Ngoài ba thứ trên, khắp thùng còn có những màng, những sợi, những mảng keo sẫm màu nối các bọc với nhau và với vách thùng. Người mới hay coi đó là «rác» và muốn cạo cho gọn. Thật ra đó là bộ khung của cả tổ: giữ các bọc không rơi, bịt khe chống kiến, chống ruồi, giữ ẩm và nhiệt bên trong ổn định. Keo cũng là nơi ong cất nhựa cây mang về. Mỗi lần cạo bỏ không cần thiết, đàn phải đi lấy nhựa và trét lại — mất công, mất ong. Khi thu mật hay tách đàn, chỉ cắt đúng chỗ cần cắt, phần keo còn lại cứ để nguyên.

Câu hỏi thường gặp

Hình ảnh và video trong bài do Trại ong dú Ong Quý thực hiện tại vùng nuôi Trảng Bàng, Tây Ninh.