Cả nhóm quan sát một thùng ong dú

Quan sát chung trước khi từng người tự làm.

Video quay tại trang trại ong dú Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh). Xem thêm các video khác trong chuyên mục Video tại trại.

Đàn ong sống nhờ khu vườn

Khi cả nhóm cúi xuống nhìn vào một thùng ong, dễ quên rằng mọi thứ trong thùng — mật, phấn, keo — đều đến từ cây cối xung quanh. Ong dú bay kiếm ăn trong phạm vi khá gần tổ, nên khu vườn và vài trăm mét quanh đó gần như quyết định đàn sống khoẻ hay vất vả. Người nuôi giỏi vì vậy cũng là người để ý cây.

Ba thứ ong cần từ cây

Mật hoa — nguồn năng lượng, được ong biến thành mật dự trữ.

Phấn hoa — nguồn đạm, dùng làm thức ăn cho ấu trùng. Không có phấn thì chúa có đẻ cũng không nuôi được quân.

Nhựa cây — nguyên liệu làm keo xây tổ, bịt khe, chống kẻ thù. Ong dú dùng nhựa nhiều hơn hẳn ong mật.

Một khu vườn tốt cho ong dú phải có cả ba, và phải có rải rác quanh năm chứ không chỉ dồn vào một mùa.

Những nhóm cây thường có ích

• Cây ăn trái: nhiều loại cho hoa nhỏ, nhiều mật và phấn vào mùa ra bông — đồng thời được ong thụ phấn, đậu trái tốt hơn.
• Cây bụi, cây hàng rào ra hoa nhỏ nhiều đợt: giữ nguồn thức ăn ổn định giữa các mùa trái.
• Hoa dại, cỏ hoa ven bờ: thường bị cắt sạch, nhưng là nguồn phấn quan trọng — chừa lại một khoảnh không cắt.
• Cây có nhựa, cây thân gỗ có vết nứt chảy nhựa: nguồn keo.
• Rau màu, cây gia vị để ra hoa: nhiều loại rau khi trổ bông là nguồn phấn tốt.

Ong dú thân nhỏ nên thường hợp với hoa nhỏ, hoa mở; những hoa có ống sâu thì ong khó lấy mật.

Lấp khoảng trống mùa khan hoa

Ghi lại trong sổ những tháng ong ra vào thưa mà vườn ít hoa. Đó là những tháng cần trồng thêm cây ra hoa đúng vào thời điểm đó. Sau vài năm, khu vườn sẽ có hoa nối nhau, và đàn ít phải «nhịn đói» hơn.

Những cây nên cẩn thận

• Cây thường xuyên phải phun thuốc — dù hoa nhiều, ong tới lấy mật cũng mang thuốc về tổ.
• Cây hay có rệp, kiến sát thùng — kéo kiến lại gần đàn.
• Cây có nhựa độc với người trồng sát lối đi khu nuôi — nên đặt xa.

Hàng xóm cũng là một phần khu vườn

Ong không biết ranh giới đất. Nói chuyện với hàng xóm về việc phun thuốc — phun lúc chiều tối khi ong đã về, tránh phun vào hoa đang nở — có khi giúp đàn nhiều hơn bất cứ việc gì làm trong thùng.

Câu hỏi thường gặp

Hình ảnh và video trong bài do Trại ong dú Ong Quý thực hiện tại vùng nuôi Trảng Bàng, Tây Ninh.