Thao tác trong thùng ong dú không cần khói

Ong dú không cần xịt khói như ong mật. Dùng khói là thói quen mang nhầm từ nghề ong mật sang.

Video quay tại trang trại ong dú Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh). Xem thêm các video khác trong chuyên mục Video tại trại.

Vì sao không dùng khói

Người nuôi ong mật dùng khói để làm đàn dịu lại trước khi mở thùng. Với ong dú, khói không cần thiết và còn có hại:

• Ong dú không đốt, nên không có nguy cơ cần phải phòng.
• Khói làm đàn hoảng, ong chạy loạn, có thể giẫm vỡ ô trứng.
• Khói và hơi nóng có thể làm hại khối trứng vốn rất mỏng.
• Mùi khói ám vào keo và vào mật — mật thu sau đó có mùi khét.

Thay khói bằng gì

Chọn giờ. Mở thùng khi phần lớn ong già đang đi kiếm ăn: sáng muộn, đầu chiều, trời nắng ráo. Lúc này trong thùng ít ong, đàn ít phản ứng.

Động tác chậm. Mọi chuyển động chậm và đều. Ong phản ứng mạnh với chuyển động đột ngột hơn là với sự có mặt của người.

Tránh rung lắc. Không gõ, không đập vào thùng để đuổi ong. Gạt keo ở nắp bằng lưỡi mỏng, nhấc thẳng. Đặt nắp xuống nhẹ nhàng.

Tránh mùi lạ. Không xức nước hoa, không dùng kem dưỡng mùi mạnh, không hút thuốc gần thùng. Tay rửa sạch, không có mùi hành tỏi, xăng dầu.

Không thở vào tổ. Hơi thở ấm, ẩm và có mùi CO₂ làm ong kích động — đây cũng là lý do người ta không cúi sát mặt vào thùng.

Không làm vỡ bọc mật. Mật chảy ra là thứ kích thích ong mạnh nhất. Một lần cắt vụng làm vỡ vài bọc là đủ để cả đàn bay ra.

Đọc tâm trạng của đàn

Đàn bình tĩnh: nắp mở ra, ong vẫn bò trên tổ, tiếp tục công việc, chỉ vài con bay lên.

Đàn bắt đầu khó chịu: nhiều ong bay ra, lượn quanh tay và đầu, tiếng vo ve to hơn.

Đàn kích động: ong bay ra đông, bám người, cắn. Lúc này nên đóng nắp, lùi ra, để đàn dịu lại — có khi phải để hôm khác.

Mỗi đàn có tính khí riêng, và mỗi loài ong dú cũng khác nhau. Ghi lại trong sổ đàn nào hiền, đàn nào dữ, để lần sau chuẩn bị phù hợp. Với đàn dữ, che tóc mặt kỹ hơn và rút ngắn thời gian mở.

Điều quan trọng nhất

Không có cách nào làm đàn dịu tốt hơn việc ít mở thùng. Một đàn được để yên phần lớn thời gian sẽ phản ứng nhẹ hơn nhiều so với một đàn bị mở liên tục.

Câu hỏi thường gặp

Hình ảnh và video trong bài do Trại ong dú Ong Quý thực hiện tại vùng nuôi Trảng Bàng, Tây Ninh.