Cả lớp quan sát một thùng ong dú đang mạnh

Học viên quan sát trực tiếp một đàn khoẻ để có mốc so sánh khi về nuôi tại nhà.

Video quay tại trang trại ong dú Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh). Xem thêm các video khác trong chuyên mục Video tại trại.

Cửa tổ là cửa sổ nhìn vào đàn

Phần lớn những gì người nuôi cần biết về một đàn ong dú có thể đọc được mà không cần mở thùng. Một thùng đang mạnh nhìn từ ngoài vào rất khác một thùng đang yếu, và sự khác biệt đó hiện rõ nhất ở cửa tổ. Đứng quan sát vài phút mỗi sáng là thói quen quan trọng nhất của người nuôi ong dú, và cũng là thói quen ít làm phiền đàn nhất.

Bốn thứ nên nhìn

1. Nhịp ra vào. Đàn mạnh có dòng ong ra vào liên tục vào giờ nắng ấm, có lúc dồn dập. Đàn yếu chỉ lác đác vài con, có khi cả phút không thấy con nào. Điều quan trọng không phải con số tuyệt đối mà là so với chính đàn đó vài tuần trước.

2. Ong mang phấn. Nhìn kỹ chân sau của ong bay về: những cục nhỏ màu vàng, cam, trắng, đỏ là phấn hoa. Ong mang phấn về đều nghĩa là đàn đang nuôi ấu trùng, tức chúa còn đẻ tốt. Màu phấn còn cho biết đàn đang lấy từ cây nào trong vườn.

3. Ong mang nhựa. Một số con mang về những cục bóng, dính — đó là nhựa cây để làm keo. Đàn đang mở rộng tổ hoặc sửa chữa sẽ mang nhựa nhiều.

4. Ong gác và ống cửa. Đàn khoẻ luôn có vài con đứng ở miệng ống, quay mặt ra ngoài, chặn những con lạ. Ống cửa được sửa sang, kéo dài, trét gọn. Ống cửa bị bỏ mặc, sứt mẻ, không có ong gác là dấu hiệu đáng chú ý.

Nhịp trong ngày

Sáng sớm khi trời còn mát, ong ra ít. Khi nắng lên và hoa nở, nhịp tăng dần, thường cao điểm vào giữa buổi sáng. Trưa nắng gắt, nhịp có thể chậm lại. Chiều mát lại tăng, rồi giảm dần khi trời tối. Vì vậy so sánh giữa các ngày nên quan sát vào cùng một khung giờ.

Nhịp trong năm

Mùa hoa rộ, đàn ra vào dày, mang phấn và nhựa nhiều. Mùa khan hoa hoặc mưa dầm, nhịp giảm rõ — đó là bình thường, không phải đàn bệnh. Biết nhịp năm của vườn nhà mình giúp không hoảng khi thấy đàn chậm lại đúng mùa.

Một phép đo đơn giản mỗi sáng

1. Chọn một khung giờ cố định, ví dụ chín giờ sáng.
2. Đứng bên cạnh thùng, nhìn cửa tổ, đếm số ong bay vào trong một phút.
3. Ghi thêm: có thấy ong mang phấn không, trời nắng hay âm u.
4. Làm như vậy vài lần mỗi tuần.

Sau một hai tháng, con số này cho thấy xu hướng rõ ràng hơn mọi lần mở thùng: đàn đang lên, đang giữ, hay đang xuống. Khi xu hướng đi xuống mà không phải do mùa — đó mới là lúc nên mở thùng để xem kỹ.

Câu hỏi thường gặp

Hình ảnh và video trong bài do Trại ong dú Ong Quý thực hiện tại vùng nuôi Trảng Bàng, Tây Ninh.