Lớp lý thuyết: hiểu ong dú trước khi mở thùng

Phần lý thuyết trước khi ra thực hành. Nội dung tập trung vào đặc điểm sinh học của ong dú và vì sao không thể áp dụng nguyên kỹ thuật nuôi ong mật.

Video quay tại trang trại ong dú Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh). Xem thêm các video khác trong chuyên mục Video tại trại.

Một đàn gồm những ai

Ong chúa — thường chỉ có một chúa đẻ trong đàn, bụng to hơn hẳn ong thợ, ít khi di chuyển ra khỏi khu khối trứng. Toàn bộ sự tăng trưởng của đàn dựa vào chúa. Nhiều loài ong dú còn nuôi sẵn vài chúa tơ dự phòng.

Ong thợ — chiếm gần hết đàn, làm mọi việc theo tuổi: con non ở trong tổ chăm trứng, xây ô, trét keo; con lớn hơn canh cửa; con già nhất bay ra kiếm mật, phấn, nhựa cây.

Ong đực — xuất hiện theo mùa, nhiệm vụ chính là giao phối với chúa tơ.

Hiểu chia việc theo tuổi giúp giải thích một điều người mới hay thắc mắc: vì sao dời thùng thì đàn yếu. Ong già đi kiếm ăn nhớ vị trí cửa tổ cũ, dời đi là nhóm này bay về chỗ cũ rồi lạc — đàn mất đúng lực lượng mang thức ăn về.

Vòng đời một con ong

Chúa đẻ trứng vào ô đã được ong thợ đổ sẵn thức ăn, rồi ô được niêm lại. Ấu trùng lớn lên trong ô kín, ăn phần thức ăn có sẵn, hoá nhộng rồi nở ra. Khác với ong mật, ong dú không bón ăn từng bữa cho ấu trùng — mọi thứ được đổ sẵn một lần. Vì vậy các ô trứng rất nhạy: vỡ ô là mất luôn con ong bên trong.

Tổ được xây thế nào

Ong dú xây tổ bằng hỗn hợp sáp do chính chúng tiết ra trộn với nhựa cây — gọi chung là keo. Ở giữa là khối trứng; xung quanh là các bọc mật và bọc phấn dạng bầu tròn; ngoài cùng là lớp keo bịt khe và lối đi, cửa tổ thường kéo dài thành ống. Cấu trúc này không có khung như thùng ong mật, nên không thể rút ra từng tấm để xem — mở thùng nghĩa là nhìn từ trên xuống, và mọi thao tác đều phải cẩn thận để không cắt nhầm.

Ong tự vệ thế nào khi không có ngòi

• Canh cửa: ong gác đứng chắn ở miệng ống, chặn ong lạ và côn trùng.
• Bịt bằng keo: kẻ thù nhỏ như kiến có thể bị dính keo ở cửa tổ.
• Bám và cắn: khi bị quấy mạnh, ong bay ra bám tóc, tai, cắn nhẹ — không nguy hiểm nhưng làm người mới hoảng.
• Thu hẹp cửa: đàn yếu tự làm cửa nhỏ lại để dễ canh.

Hiểu xong thì thao tác khác đi thế nào

Biết ô trứng không chịu được va đập thì mở thùng chậm và không cạy mạnh. Biết ong đi kiếm ăn nhớ chỗ thì không dời thùng. Biết keo là lớp bảo vệ thì không cạo phá vô cớ. Biết đàn dồn hết vào chúa thì mỗi lần thao tác đều tránh vùng khối trứng. Đó là lý do buổi lý thuyết luôn đi trước buổi mở thùng.

Câu hỏi thường gặp

Hình ảnh và video trong bài do Trại ong dú Ong Quý thực hiện tại vùng nuôi Trảng Bàng, Tây Ninh.