Cận cảnh cầu ong dú kín quân trong thùng gỗ

Một cầu ong dú đã kín quân, các bọc trứng xếp thành cụm đặc trưng của loài không ngòi đốt. Nhìn mật độ quân bám kín thế này là dấu hiệu đàn đang mạnh.

Video quay tại trang trại ong dú Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh). Xem thêm các video khác trong chuyên mục Video tại trại.

«Kín quân» nghĩa là gì

Người nuôi hay nói một đàn «kín quân» khi ong thợ bám phủ gần hết bề mặt khối trứng và các bọc quanh đó, gần như không thấy chỗ trống. Đó là dấu hiệu đàn đủ ong để giữ ấm khối trứng, canh giữ cửa tổ và đi kiếm ăn cùng lúc. Một đàn thưa ong thì phải bỏ bớt việc nào đó — thường là việc bảo vệ, và đó là lúc kiến hay ong lạ có cơ hội vào.

Đọc một đàn qua bốn thứ nhìn thấy

1. Khối trứng. Ong dú không xây bánh tổ dạng tấm như ong mật mà xây các ô trứng thành cụm hoặc xoắn tầng ở giữa thùng, bọc bên ngoài bằng một lớp sáp mỏng. Khối trứng càng to, càng nhiều tầng, đàn càng có nhiều ong non sắp nở. Màu ô trứng thay đổi theo tuổi: ô mới thường sẫm hơn, ô sắp nở nhạt dần.

2. Mật độ ong. Ong bám dày trên khối trứng và chạy khắp thùng là đàn đông. Ong lưa thưa, khối trứng lộ ra trơ trọi là đàn ít quân.

3. Bọc mật, bọc phấn. Xung quanh khối trứng là các bọc tròn hoặc bầu dục — bọc mật chứa mật lỏng, bọc phấn chứa phấn hoa nén. Nhiều bọc đầy nghĩa là đàn có dự trữ để vượt mùa khan hoa. Bọc rỗng, bọc bị cắn thủng nhiều là đàn đang đói hoặc từng bị cướp.

4. Lớp nhựa keo. Đàn khoẻ trét kín mọi khe hở bằng hỗn hợp sáp và nhựa cây. Thùng còn nhiều khe hở, keo mỏng, là đàn chưa đủ sức hoặc mới về chỗ mới.

Dấu hiệu đàn đang yếu

• Khối trứng nhỏ dần qua những lần xem cách nhau vài tuần.
• Có ô trứng bị bỏ, ô vỡ, nấm mốc.
• Ruồi nhỏ hoặc ấu trùng lạ bò quanh bọc phấn — dấu hiệu đàn không đủ quân để dọn.
• Bọc mật cạn trong khi vườn vẫn đang có hoa.
• Ong lạ ra vào thùng tự do, không bị chặn ở cửa.

Gặp những dấu hiệu này, việc đầu tiên không phải là can thiệp sâu, mà là giảm mọi thứ làm đàn hao: thu hẹp cửa tổ, chống kiến kỹ, che mưa nắng, không mở thùng thêm. Nếu đàn quá yếu, nên hỏi người có kinh nghiệm trước khi quyết định ghép hay tách.

Đừng mở thùng chỉ để ngắm

Cảnh một cầu kín quân rất đẹp, và người mới thường muốn mở ra xem hoài. Nhưng mỗi lần mở là ong phải trét lại keo, sửa bọc vỡ, và khối trứng bị lạnh, bị khô trong lúc phơi ra. Phần lớn sức khoẻ của đàn đọc được từ cửa tổ: ong ra vào dày, có ong mang phấn về, có ong gác cửa. Mở thùng nên để dành cho những lần thật sự cần — kiểm tra định kỳ vài tuần một lần, trước khi tách, trước khi thu mật.

Câu hỏi thường gặp

Hình ảnh và video trong bài do Trại ong dú Ong Quý thực hiện tại vùng nuôi Trảng Bàng, Tây Ninh.